Platform over gevels, glas & daken
Onzichtbare perfectie
De imposante glazen atriumkap en de karakteristieke lettergevel van de nieuwbouw zijn de meest opvallende elementen van de nieuwe Universiteitsbibliotheek van de UvA. Achter die architectuur gaat een verzameling technisch complexe vliesgevels schuil, waarin gebogen glas, structurele beglazing, grote glasformaten en verfijnde detailleringen samenkomen. Of zoals Ton van den Berg van gevelbouwer Aluberg het treffend verwoordt: “De mooiste gevel van het project zie je eigenlijk niet.”
De Universiteitsbibliotheek vormt het hart van de UvA Campus op het universiteitskwartier in de binnenstad van Amsterdam en vormt een ontmoetingscentrum met internationale allure. Het ontwerp van de architecten MVSA en Buro J. Van Stigt verbindt de volledige gerestaureerde Tweede Chirurgische Kliniek en het Zusterhuis door middel van een spectaculaire glazen overkapping en verrijkt deze met een nieuwbouw op het voormalig parkeerterrein. In opdracht van BINX Smartility verzorgde Aluberg de engineering, productie en montage van de vliesgevels van de nieuwbouw en van de gevels tussen de monumentale gebouwen en de atriumkap.
Achter de iconische lettergevel bevindt zich volgens Van den Berg misschien wel de mooiste gevel van het project. Aluberg realiseerde hier een vliesgevel op basis van Reynaers CW50-profielen. “De vliesgevel volgt de architectonische vormgeving van het gebouw. Dat betekende in dit geval dus het integreren van gebogen ruiten en gebogen dichte glaspanelen ter hoogte van de verdiepingsvloeren. Bij de detaillering is vervolgens extra aandacht geschonken aan de stalen RVS-vinnen die van binnen naar buiten door de vliesgevelstijlen lopen om de roostervloer van het glazenwasbalkon tussen de vliesgevels en de lettergevel te kunnen ondersteunen. Voor onderhoud zijn bovendien diverse toegangsdeuren in de vliesgevel geïntegreerd.”
De technische complexiteit bereikt een hoogtepunt op de derde verdieping. Daar gaat de vliesgevel over in een geknikte, volledig structureel beglaasde dakconstructie rondom een piramidevormige staalconstructie. “Daar bouwden we als het ware een glazen huid om een staalconstructie heen”, legt Van den Berg uit. “Zonder zichtbare profielen en zonder klem- en deklijsten. Dat vraagt ontzettend veel nauwkeurigheid tijdens de montage. Helaas zie je dat soort details nauwelijks nog terug.” En dat geldt ook voor de aluminium kozijnen op de begane grond aan de Nieuwe Doelenstraat die wegvallen achter sierbetonelementen, waarbij een soort etalagevensters zijn gecreëerd.
Aluberg realiseerde ook de vliesgevels tussen de monumentale gebouwen en de glazen atriumkap. “De kap zelf werd door een andere partij uitgevoerd, maar alle aansluitende gevelconstructies zijn door ons gemaakt”, zegt Van den Berg. Een belangrijk aandachtspunt vormden de bewegingen van de staalconstructie. “De atriumkap rust via glijopleggingen op de bestaande gebouwen en zet bovendien thermisch uit. De aansluitende vliesgevels moesten deze bewegingen probleemloos kunnen opnemen. Daar zit ontzettend veel engineering achter. In deze aansluitende vliesgevels zijn bovendien dertig gemotoriseerde uitzetramen geïntegreerd die worden aangestuurd door het gebouwbeheersysteem om het atrium op natuurlijke wijze te kunnen ventileren.”
De grootste gevel in het atrium is circa twintig meter hoog en bestaat uit glasruiten van ongeveer twee bij vijf meter. “Ondanks deze afmetingen moest de constructie zo transparant mogelijk blijven om de monumentale gevels volledig zichtbaar te houden”, vertelt Van den Berg. “De gevel mocht absoluut niet concurreren met de bestaande gebouwen. Integendeel, hij moest juist verdwijnen. Dat bereik je alleen met heel slanke detailleringen en zorgvuldig uitgewerkte aansluitingen.”
Behalve de geveltechniek was ook de logistiek bijzonder uitdagend. “Midden in de historische binnenstad was vrijwel geen ruimte beschikbaar voor opslag of transport”, zo schetst Van den Berg de situatie ter plekke. “Daarom zijn vrijwel alle gevelelementen via de Amsterdamse haven aangevoerd en vervolgens per ponton naar de bouwplaats vervoerd. Vrijwel niets ging over de weg. Aan de gracht stond een kraan waarmee alle elementen werden gelost. Daarna reden we ze direct met heftrucks de bouwplaats op. Dat betekende extra handelingen, maar was de enige manier om dit project goed uit te voeren.”
Gebogen glas, structurele beglazing, grote glasformaten, monumentale aan
sluitingen, bewegende staalconstructies en een complexe binnenstedelijke logistiek kwamen voor Aluberg allemaal samen bij de Universiteitsbibliotheek. “Dit zijn de projecten waarvoor je gevelbouwer wordt”, zegt Van den Berg stellig. “Alles wat ons vak mooi maakt, kwam hier samen. Jammer dat het bijna niet meer zichtbaar is.” Die onzichtbare perfectie vormt misschien wel de grootste prestatie van het project: een gevel die volledig in dienst staat van de architectuur, maar technisch tot de absolute top behoort.
Universiteits- bibliotheek UvA – Amsterdam
Opdrachtgever Universiteit van Amsterdam
Architect MVSA Architects, Buro van Stigt
Aannemer BINX Smartility
Gevelbouwer Aluberg Aluminium
Systeemleverancier Reynaers Aluminium
