Platform over gevels, glas & daken
Midden in het centrum van Utrecht staat een gebouw dat al bijna een eeuw onderdeel uitmaakt van het straatbeeld. Vredenburg 8 werd in 1936 ontworpen door Gerrit Rietveld en geldt nog altijd als een architectonisch bijzonder object. Met een nieuwe stalen (licht)gevel krijgt het gebouw zijn oorspronkelijke uitstraling terug.
Volgens kenners kwam het ontwerp van Vredenburg 8 voort uit een samenwerking tussen Gerrit Rietveld en Sybold van Ravesteyn. Rietveld was bevriend met de eigenaar van de bioscoop die destijds in het gebouw gevestigd was en woonde bovendien zelf jarenlang met zijn gezin op de bovenste verdieping. Architectenbureau Heyligers zag kansen om de oorspronkelijke vormentaal van Rietveld opnieuw tot leven te brengen met moderne stalen profielsystemen van Jansen AG.
De oorspronkelijke gevel was voor die tijd uitzonderlijk modern. “Grote glazen volumes, slanke stalen profielen en geïntegreerde verlichting gaven het pand een bijna futuristische uitstraling”, vertelt Joost Glissenaar van Heyligers. “In de jaren vijftig werd de gevel ingrijpend aangepast, maar zonder veel respect voor het oorspronkelijke ontwerp. De transparante glazen uitstraling maakte plaats voor gesloten stalen dozen met neonletters. Later volgden opnieuw renovaties, onder meer met aluminium gevelprofielen en melkglasconstructies met TL-verlichting. Hoewel die ingrepen probeerden het gebouw eigentijds te houden, raakte het oorspronkelijke karakter steeds verder uit beeld.”
Om het gebouw opnieuw de allure te geven van het oorspronkelijke ontwerp, maar met de prestaties en techniek van nu, was volgens Glissenaar staal de enige logische keuze. “De originele gevel bestond immers ook uit slanke stalen stoeltjesprofielen. Het probleem van die oorspronkelijke gevel lag voornamelijk in de isolatiewaarde: die was praktisch nihil.” Voor de hoofdgevel werd daarom gekozen voor de geïsoleerde Arte 2.0-serie van Jansen. “Deze slanke staalprofielen maken het mogelijk om het oorspronkelijke beeld van fijne stalen kozijnen terug te brengen zonder concessies te doen aan de thermische prestaties”, vertelt Rob Neeleman van Jansen AG die heeft meegedacht over de detaillering en statica van de gevel.
Een belangrijk onderdeel van het oorspronkelijke ontwerp was verlichting in de gevel. Die verdween in de loop der jaren volledig. Bij de renovatie werd daarom uitgebreid nagedacht over een nieuwe invulling van licht in de architectuur. “We hebben bewust niet gekozen voor grote ledschermen of fotorealistische mediafaçades, die tegenwoordig op veel plekken in stadscentra verschijnen”, legt Glissenaar uit. “De nieuwe gevel heeft een ingetogen, bijna analoge uitstraling, bestaande uit een lowtech lichtgevel met 2.640 individuele ledlampjes, geplaatst op een hart-op-hart-afstand van 12 centimeter.” Neeleman vult aan: “De verlichting is opgenomen in lichtbakken, samengesteld uit ongeïsoleerde Jansenprofielen uit de Art 15-serie, die als voorzetconstructie aan de geïsoleerde Arte 2.0-gevel is gehangen.”
Om tot de juiste uitstraling te komen, werden diverse mock-ups gebouwd en getest. Daarbij werd geëxperimenteerd met afstanden, lichtintensiteit en glassoorten. Uiteindelijk viel de keuze op helder glas in de lichtbakken, zodat de ledpunten zichtbaar blijven en diepte in de gevel ontstaat. Melkglas en geprinte varianten vielen af. “De lichtgevel kan teksten tonen, maar blijft bewust ingetogen. Korte woorden, eenvoudige boodschappen en subtiele kleurwisselingen vormen de basis. Denk aan ‘Vreeburg’, een oranje gevel tijdens Koningsdag, regenboogkleuren of abstracte regenpatronen in de herfst”, geeft Glissenaar als voorbeeld. “Alles wordt aangestuurd via een programmeerbaar ledsysteem. Opdrachtgever ProWinko werkt nu met een grafisch kunstenaar aan de definitieve invulling van de lichtgevel.”
Hoewel de gevel aan de buitenzijde een rustige en elegante uitstraling heeft, ging achter de schermen een intensief engineeringsproces schuil. Jonkers Stalen Kozijnen verzorgde de complete productie en montage van de buitengevel, inclusief de stalen lichtbakken waarin de leds zijn opgenomen. “Die bakken zijn thermisch verzinkt en daarna gepoedercoat om corrosie langdurig te voorkomen”, vertelt Maarten Jonkers van Jonkers Stalen Kozijnen. “Dat is een zwaardere behandeling dan gebruikelijk, maar noodzakelijk vanwege de complexe detaillering. Om de verlichting bereikbaar te houden, zijn de lichtbakken voorzien van draaiende delen. Gezien het formaat – de bakken zijn heel breed en tegelijk erg laag- hadden we wat uitdagingen te overwinnen met het beslag en de constructieve stabiliteit.”
Ook de waterafdichting vroeg volgens Jonkers veel aandacht. “De hoofdgevel moest samen met de lichtbakken één volledig water- en winddicht geheel vormen”, zegt hij. “Daarvoor werden onder meer dubbele rubberdichtingen en speciaal zetwerk toegepast. De bakken zijn opgehangen via stalen strippen die door de geïsoleerde gevelconstructie naar buiten steken.” Jonkers Stalen Kozijnen had vervolgens ook nog een brandwerendheidsvraagstuk op te lossen. “Delen van de gevel zijn brandwerend uitgevoerd om brandoverslag tussen de begane grond en de eerste verdieping te voorkomen. Hiervoor werden de attesten van het Arte 2.0-systeem ingezet en werd de indeling van bepaalde kozijnen aangepast”, vertelt Jonkers. De puien van de gevel op de begane grond zijn overigens ook gerealiseerd met profielen uit het Janisol-systeem van Jansen.
Een groot deel van het succes van het project was volgens Jonkers vooral te danken aan de voorbereiding. “Vrijwel alle onderdelen werden prefab in de fabriek samengesteld en als complete elementen naar de bouwplaats gebracht. De locatie midden in het drukke stadscentrum vroeg om een strakke logistieke planning. Kraanwerk moest plaatsvinden tussen winkelend publiek en andere gebruikers van het gebied. De goede voorbereiding heeft ervoor gezorgd dat de uitvoering uiteindelijk soepel is verlopen.” Met de vernieuwde gevel heeft Vredenburg 8 zijn oorspronkelijke allure terug. De begane grond en eerste verdieping zijn inmiddels verhuurd. De bovenliggende verdiepingen worden de komende periode gerenoveerd tot moderne kantoorruimtes.
De stalen profielsystemen van Jansen hebben voor een doorbraak in de moderne architectuur gezorgd. Ze bieden toonaangevende mogelijkheden op het gebied van kracht en thermische prestaties en verleggen de grenzen van creativiteit, milieuvriendelijkheid en veiligheid. De voordeuren, ramen en gevels geproduceerde stalen systemen van Jansen leveren een bijdrage aan esthetiek, natuurlijke verlichting en duurzaamheid, wat […]
Bekijk Bedrijfsprofiel
